با احتياج بايد از ابتلاى به عقوبت آن كه طمع يا شبهه و جز آن است ترسيد . امّا اگر آنچه به او رسيده بيش از نياز اوست وضع او از دو حال بيرون نيست : يا درويشى است كه به اصلاح نفس خويش مشغول است و يا تكفّل امور درويشان و انفاق بر آنان را به سبب طبع مدارا و سخاوتمند خويش بر عهده دارد . اگر مشغول اصلاح نفس خويش و خواهان راه آخرت است مجوّزى براى گرفتن و نگهداشتن آن نيست ، چه اين اقدام صرف پيروى از هواى نفس است و هر كارى براى خدا نباشد پيروى از راه شيطان يا دعوت به آن است : « و كسى كه پيرامون قرقگاه بگردد ممكن است در آن بيفتند » بنابراين او را دو مقام است : اوّل - در آشكار بستاند و در نهان برگرداند ، يا در آشكار بگيرد و در نهان پخش كند . اين مقام صدّيقان است و اين عمل بر نفس گران مىآيد ، تنها كسى توانايى آن را دارد كه نفسش بر اثر رياضت آرامش يافته باشد . دوم - ترك كند و نگيرد تا دهنده آن را به كسى دهد كه از او محتاجتر باشد . يا بگيرد و آن را به كسى دهد كه از او نيازمندتر است . و اين دو عمل يا در نهان انجام مىشود و يا آشكارا صورت مىگيرد و ما در كتاب اسرار زكات ضمن بيان برخى از احكام فقر دربارهء اين كه افضل اظهار گرفتن و يا اخفاى آن است بحث كرده‌ايم كه بايد بدان جا مراجعه شود . يكى از مجاوران مكّه گفته است : درهمهايى نزد من بود كه آنها را براى انفاق در راه خدا نگه داشته بودم . شنيدم فقيرى به هنگامى كه از طواف فارغ شده بود آهسته مىگفت : گرسنه‌ام چنان كه مىبينى ، برهنه‌ام چنان كه مىبينى ، اى كسى كه مىبينى و ديده نمىشوى در آنچه مىبينى چه مىفرمايى ؟ به او نگريستم ديدم جامه‌هاى كهنه‌اى بر تن دارد كه تقريبا او را نمىپوشاند ، در دلم گفتم : براى درهمهايم محلّى بهتر از اين نيست . آنها را نزد او بردم ، نگاهى به آنها كرد سپس پنج درهم از آنها برداشت و گفت : چهار درهم بهاى دو لنگ و يك درهم را در سه روز هزينه مىكنم به باقى نيازى نيست و آنها را برگردانيد . شب دوّم او را ديدم كه دو لنگ نو بر تن دارد ، چيزى از او به خاطرم آمد . او رو به من كرد و دستم را گرفت و مرا هفت بار طواف داد و در هر بار گوهرهايى از معادن زمين در زير پاى ما - تا هر دو كعب - مىجنبيد كه از جملهء آنها زر و سيم و ياقوت و مرواريد بود و آنها براى مردم آشكار نبودند . پس از اين گفت : [ خدا ] اين همه